De IJslandse taal - www.ijslandspecialist.nl
Je reiswensen

De IJslandse taal

IJslands

Op IJsland spreekt men een eigen taal, het IJslands, maar met Engels kun je gelukkig ook op veel plaatsen terecht. Het IJslands is namelijk een moeilijke taal, maar daarover later meer. Deze taal is door de vikingen meegebracht. Alhoewel er wel enige buitenlandse invloeden zijn te bespeuren en de klanken in de loop der eeuwen behoorlijk zijn veranderd, zijn het schriftbeeld en verbuigingssysteem als gevolg van de geïsoleerde ligging en het kleine inwonertal nauwelijks veranderd. Hierdoor kan men op IJsland nog zonder veel problemen de originele teksten van de saga’s en de Edda lezen. Zelfs Oudnoors levert geen al te grote problemen op. Het IJslandse alfabet kent ook nog letters, die in de rest van Europa zijn verdwenen: de ð en de þ. Er zijn geen dialecten op IJsland, maar wel geringe uitspraakverschillen: er zijn kleine verschillen tussen het zogenaamde norðlenska in Noord-IJsland en het sunnlenska in Zuid-IJsland. In Noord-IJsland worden de letters p, t en k ‘harder’ uitgesproken dan in het zuiden, meer zoals de Engelsen dat doen. In Zuid-IJsland worden genoemde letters ‘zachter’ uitgesproken: de p klinkt bijna als een b, de t als een d en de k als een g.

Zuiver

De IJslanders willen hun taal graag zuiver houden en weren daarom zoveel mogelijk vreemde woorden en uitdrukkingen. Wanneer nieuwe begrippen, zoals televisie, trawler, computer en GSM zich aandienen, probeert men hier reeds bestaande woorden, of woorden die hiervan zijn afgeleid, op toe te passen. De eerste bewoners van IJsland waren hier meesters in, getuige de vele originele plaatsnamen voor vulkanische verschijnselen, die in Noorwegen grotendeels onbekend waren. De woorden hraun (lavaveld), laug (warme bron) en hver (hete bron) dateren uit die tijd en betekenden oorspronkelijk ‘bodem’, ‘bad’ en ‘heksenketel’. Enkele voorbeelden van woorden uit het nabije verleden zijn sími (telefoon), útvarp (radio) en þota (straalvliegtuig), die respectievelijk ‘snoer’, ‘verspreiding’ en ‘de snelle vlucht van een vogel’ betekenden. Tölva (computer) komt van tölur (cijfers).
Er is een speciale commissie, die zich met deze materie bezig houdt. Ondanks verwoede pogingen om de taal vrij te houden van ‘vreemde smetten’, zijn er toch -en dan vooral in de spreektaal- verscheidene buitenlandse woorden gemeengoed geworden, zoals hótel (hotel), sigaretta (sigaret), bensín (benzine) en sjoppa (kiosk, van het Engelse ‘shop’), alhoewel ze wel enigszins aan het IJslandse klankstelsel en verbuigingssysteem zijn aangepast. Ook raken veel oude IJslandse woorden in onbruik. Het betreft dan vooral woorden, die met de natuur en het weer te maken hebben (het IJslands is van oorsprong een taal van boeren en vissers). Onderzoekers hebben bij jongeren in de steden een aanzienlijke verarming van de woordenschat geconstateerd. Er zijn dagelijkse korte radioprogramma’s, die erg populair zijn, waarin over de IJslandse taal gediscussieerd wordt en waarin bovenstaande onderwerpen geregeld aan de orde komen.

Moeilijk

Het IJslands is een moeilijke taal. Dat komt vooral door de achtervoegsels (in plaats van lidwoorden) en de vele en ingewikkelde verbuigingen. De klinker van de stam van een zelfstandig naamwoord bijvoorbeeld verandert ook vaak. Het woord fjord heeft in het Nederlands slechts twee vormen: fjord en fjorden. In het IJslands zijn de verschillende vormen in het enkelvoud fjörður, fjarðar, firði en fjörð en in het meervoud firðir, fjarða, fjörðum en firði. Bijvoeglijke naamwoorden zijn vaak nog lastiger. Deze richten zich naar het woord waar ze bij horen en kunnen daarom in de mannelijke, vrouwelijke en onzijdige sterke of zwakke vorm staan. Het wordt dan ook extra gewaardeerd als een buitenlander de moeite heeft genomen zich enige woorden eigen te maken. Enkele regels met betrekking tot de uitspraak mogen niet ontbreken.

Onderstaande regels zijn geenszins volledig en dienen alleen als eerste hulp bij het lezen. De beste hulp is echter die van een IJslander zelf. Eventuele accenten op letters geven niet de klemtoon aan, maar duiden op een uitspraakverandering. De klemtoon valt namelijk altijd op de eerste lettergreep.
Klinkers zijn lang als ze worden gevolgd door één enkele medeklinker of een combinatie van de medeklinkers p, t, k en j, r of v (pr, tr, kj enzovoort). In bijna alle andere gevallen is de klinker kort.

a = a (als in pan)
a, gevolgd door ng of nk = au
á = au
e = e (als in melk)
e, gevolgd door ng of nk = ei
é = je
ei en ey = ee
i en y = i (als in vis)
i, gevolgd door ng of nk = ie
í en ý = ie
o = o (als in krom)
ó = oo
ö = eu (als in geur)
u = u (als in mus)
u, gevolgd door ng of nk = oe
ú = oe
æ = aj (als in maïs)
au = eu

De medeklinkers worden als volgt uitgesproken:
ð = th (als in het Engelse them)
þ = th (als in het Engelse thank)
g = g (als in het Engelse go), maar tussen een klinker en een i of u: g = j
v = w
De r wordt uitgesproken als een zogenaamde tongpunt-r (rollende r). De overige medeklinkers worden uitgesproken als in het Nederlands. Hierop is echter ook weer een groot aantal uitzonderingen. De meest voorkomende zijn:
f in het midden van een woord en tussen klinkers = w
nn na een lange klinker (a, o, u enzovoort) = dn
fl en fn = resp. bl en bn
hv aan het begin van een woord = kw
ll = dl
pt = ft
rl = meestal dl
rn = meestal dn

Tellen

Handige zinnetjes

nul, één, twee, drie núll, einn, tveir, þrír Ik begrijp het niet Ég skil ekki
vier, vijf, zes fjórir, fimm, sex Ik spreek geen IJslands Ég tala ekki íslensku
zeven, acht, negen sjö, átta, níu Spreek jij Engels? Talar þú ensku?
tien, honderd, duizend tíu, hundrað, þúsund Ik kom uit Nederland / België Ég er frá Hollandi / Belgíu
Ik heet … Ég heiti …
Begroeting Hoe heet jij? Hvað heitir þú?
goedendag, goedemorgen, goedemiddag góðan daginn Ik hou van je Ég elska þig
goedenavond gott kvöld Hoe heet dat in het IJslands? Hvað kallast þetta á íslensku?
goede reis góða ferð Wat is dit? Hvað er þetta?
hallo hæ, halló Hoeveel kost dat? Hvað kostar þetta?
tot ziens bless (bless) Mag ik hier kamperen? Má tjalda hér?
Waar is …? Hvar er …?

Handige woorden

ja

Eten

nee nei ontbijt morgunmatur
bedankt takk (fyrir) lunch hádegismatur
geen dank ekkert að þakka diner kvöldmatur
alsjeblieft (bij geven) gjörðu svo vel koffie kaffi
hoor eens … heyrðu … thee te
e-mail tölvupóstur bier bjór
niet ekki wijn vín
en og proost skál
alles allt brood brauð
veel mikið boter smjör
weinig lítið cola kók
hulp hjálp water vatn
telefoon sími soep súpa
mobiele telefoon farsími friet franskar (kartöflur)
taxi leigubíll aardappelen kartöflur
vrij (taxi of wc) laus(t) hotdog pylsa
museum safn vis fiskur
hotel hótel vlees kjöt
jeugdherberg farfuglaheimili saus sósa
camping tjaldstæði salade salat
toilet snyrting zout salt
dames(wc) konur peper pipar
heren(wc) karlar toetje eftirréttur
wc-papier klósettpappír ijs ís
damesverband dömubindi bedankt voor de maaltijd takk fyrir mig
douche sturta Zou ik de rekening mogen krijgen? Gæti ég vinsamlegast fengið reikninginn?
restaurant veitingastaður
café kaffihús

Hulpdiensten

alarmnummer 112 (einn einn tveir)
politie lögreglan
ambulance sjúkrabíll
arts læknir
ziekenhuis sjúkrahús, spítali
apotheek apótek
tandarts tannlæknir
garage bílaverkstæði

Deel deze pagina:

  • Jongensnamen
  • Oude IJslandse saga
  • Meisjesnamen

Fotoreisspecialist

Fotoreisspecialist

Fotoreisspecialist
De perfecte combinatie van reizen, natuur en fotografie delen met andere. Dat is onze passie.

Lees verder voor onze reizen van fotoreisspecialist

Lees verder »

Het Noorderlicht

Het Noorderlicht

Hier vind meer informatie over het noorderlicht, maar ook over de actuele kans om het noorderlicht IJsland ook daadwerkelijk te zien.

Lees verder »

Het weer op IJsland

Het weer op IJsland

Het actuele weer op IJsland, de weersvoorspellingen en informatie over gemiddelde temperaturen en daglichturen gedurende het jaar.

Lees verder »